BEATRIZ R. VIADO

«L'asturianu que vien. Observaciones y suxerencies sobre l'asturianu normativu y el so usu» (Ámbitu) ye una reflexón a fondu sobre l'usu de la llingua en campos onde la normativa nun dexa clares les pautes qu'hai que siguir. El filólogu Ramón d'Andrés apunta propuestes y soluciones abiertes pa estos casos, que se topen n'usos tan diferentes como l'adaptación de la toponimia estranxera, los tecnicismos o'l tratamientu de les variedaes xeográfiques. D'Andrés incide tamién na necesidá de crear una normativa ortolóxica.

El so últimu llibru fala de «l'asturianu que vien». ¿Apurre pautes pal usu del asturianu del futuru, de lo que ta cuayando a traviés de los usos actuales?
Hai que diferenciar dos cuestiones: hai aspectos de la normativización de la llingua que, anque pueda parecer que ye un procesu acabáu, enxamás lo ye. Hai una parte que ye la fixación o codificación, la ellaboración d'un modelu normativu y estándar, que ta bastante acabada, en cuantes qu'hai unes normes ortográfiques, una gramática y un diccionariu normativu, pero a pesar de tar bastante acabada y tener una aceptación xeneralizada, quixi tocar aspectos que tán poco trabayaos, que pueden xenerar dalgún problema o que cuasi nun tán trataos, como la enunciación d'unes posibles normes ortolóxiques, de pronunciación. Tamién hai observaciones como qué se fai colos dialectos nel usu normativu. Y otru gran bloque ye la cultivación o ellaboración, un aspectu al que nun tien por qué llegar la normativa académica, sinón que ye onde han involucrase usuarios de mui diversu tipu en collaboración con académicos, filólogos... En tou casu ye un campu onde l'usu ye'l que va dando les pautes. Por exemplu, nel usu periodísticu o'l xurídicu van xenerándose estilos diferentes. Esto ta tamién por facer y ye un camín por andar.

¿Trátase de que vaiga primero'l cultivu y que sobre eso l'Academia de la Llingua Asturiana dicte les normes?
El llabor de l'Academia de la Llingua Asturiana ye importante en cuantes a la normativización léxica, ortográfica y gramatical. Eses normes gocien d'un consensu que, por suerte, ta funcionando bastante bien. Pero, depués, l'usu del asturianu n'ámbitos diferentes xenera estilos a los que nun tien por qué llegar la normativa académica, dalgo qu'al fin y al cabu nun asocede en nengún sitiu con nenguna llingua. Por exemplu, en prensa danse estilos distintos de llingua y nesi aspectu tienen muncho que dicir, col asesoramientu de filólogos, los periodistes qu'usen l'asturianu. Necesítase un trabayu a comuña, bien coordináu, procurando que mande'l sentíu común de la propia llingua y de los falantes. Equí nun ye posible operar en clanes porque'l resultáu pue ser desastrosu.

Nel usu escritu del asturianu danse delles peculiaridaes, como que quien más defende la normativa académica tiende a hiperasturianismos que queden fuera de la propia norma o a un desconocimientu importante de les normes, mentes que quien más críticu ye con esa norma aveza a axustase a ella, anque con xiros personales que ruempen coles regles. ¿Qué fai falta pa que se consiga una norma a gustu de tol mundu? ¿Ye una cuestión de dir discutiendo nel tiempu hasta que se llegue a esa norma o falta disciplina p'asumir l'autoridá normativa de l'ALLA?
Les normes de l'ALLA gocien d'un consensu xeneralizáu. Hubo dalgún problema nos ochenta -muncho menor de lo que delles veces se comenta-, pero tenemos la suerte n'Asturies de que nun hai un movimientu alternativu de tipu ortográficu, porque d'habelu taríemos nuna situación mui engafentada. Nos sitios onde hubo problemes ortográficos xenérense unes situaciones mui irrespirables, como n'Occitania o Galicia.

Lo qu'hai n'Asturies ye una falta de disciplina y de concienciación de los propios usuarios, que nun cumplen al cien por cien la norma y pienso que ye por desdexamientu o porque nun se deprendió bien. O a lo meyor tamién ye qu'hai normes difíciles que cuesta qu'entren. Otra manera, a veces tampoco nun hai un llabor de corrección satisfactoriu n'editoriales, n'imprentes... Pero ye que, si por desdexamientu nun se practica la norma, caemos nuna situación un poco ridícula. Hai que nun baxar la guardia nestes coses y, al empar, nun fai falta ponese repunantes. Hai que tener ciertu grau de flexibilidá con dellos usuarios.

¿Qué papel tán xugando los medios de comunicación nel «asturianu que vien»?
Parezme que faen un bon usu. Nos periódicos, les secciones n'asturianu lleguen al llector d'una manera bastante asequible y cada vez s'escribe un asturianu meyor. A pesar de too, nel usu del asturianu n'ámbitos formales, anque se meyoró muncho, hai dellos viciayos creaos va unos trenta años que subsisten, como'l braeru, el xuru como axetivu o inventos modernos que se ponen a circular dientro de la tribu. Había evitase crear adefexos que nun dexen de ser palabros que nun tienen validez nin concuerden col usu popular.

Sicasí, son los que más éxitu tienen... En dalgún programa de la Televisión del Principáu d'Asturies, cuando s'usa l'asturianu, hai preferencia por esos palabros.
Sí, ye verdá que pasa y eso dexa ver qu'hai un tipu d'asturianu imitable por un humorista. Eso ye lo qu'hai qu'evitar: hai xente que fala asturianu con delles zunes y con un usu atávicu de delles palabres que nun suelten, pero l'asturianu ye más qu'eso. De toles maneres, son escepciones y l'usu del asturianu nos medios, mayormente, ye bastante aceptable.

(de Les Noticies, 19-03-2009)