BEATRIZ R. VIADO

Conocer otres casuístiques, estratexes, tendencies y inercies nos procesos de recuperación llingüística puede ser un preséu mui útil cuando se trabaya nun procesu de normalización d'un idioma minorizáu. Esta ye la propuesta de David Guardado nel so ensayu «Llingua estándar y normalización llingüística» (Araz), teoría y análisis con voluntá clara d'incidir na práctica aplicable, en bien de casos, a la llingua asturiana.

Nel llibru fai un repás de les estratexes que se siguen pa la recuperación de les llingües minorizaes como ferramienta útil de comunicación. ¿En qué puntu asitia l'asturianu?
Ye una situación intermedia. Puede virar pa un sitiu o pa otru y ye responsabilidá de tol mundu lo qu'asoceda. Davezu pensamos que'l procesu de recuperación ta mui mal en comparanza con Galicia, el País Vascu o Cataluña, casos que se ponen como exemplos de recuperación de llingües minorizaes, pero hai otros casos, como'l maorí en Nueva Zelanda, que tienen munches más dificultaes de les qu'hai n'Asturies a priori. Nel asturianu ye inciertu'l futuru, pero hai munches posibilidaes de qu'esto pueda avanzar si se dan les condiciones necesaries. De mano danse prácticamente toles condiciones -anque hai trenta años hubiera más- pa encarar con éxitu un programa de revitalización llingüística. El problema ye qu'hai condiciones, como la vitalidá de la llingua, que faen que cada vez sía más difícil, porque, al quedar menos comunidaes de falantes qu'usen esta llingua, el procesu, anque pareza qu'avance, ye cada vez más mentira.

Ensin quitar el valor actual al llibru, queda la sensación de lo útil que diba ser contar con esti análisis de la recuperación llingüística va trenta años, colos peligros, les tentaciones y les enquivocaciones qu'acarreten estos procesos. ¿Ta'l movimientu de recuperación llingüística a tiempu de rectificar con conocimientu de causa na so estratexa?
Equí fíxose una reflexón grande y de fondu nos años setenta, que foi acertada nel so momentu y que sigue siendo válida agora, pero nun ta mal dir revisando de contino les bases d'un procesu d'esti tipu. Parte de la xente que ta metío nesto del asturianismu trabaya muncho'l campu de la filoloxía y la investigación académica, que ye imprescindible, pero dende «Llingua y Sociedá Asturiana», de García Arias, de 1976, nun se trabayó prácticamente la reflexón teórica sobre qué ye a lo que nos tamos dedicando, quiciás porque nos parez evidente y dámoslo por supuesto. Otra manera, al dir mal les coses, una de les tentaciones ye interpretar que les bases tán enquivocaes, pero lo que puede rectificase ye l'actuación; les bases, como la defensa de la identidá asturiana vinculada a la llingua, son válides, anque hai que les actualizar, non faceles esbarrumbar. L'autocrítica tien que ser pa meyorar, non autodestructiva.

Nesti procesu de recuperación llingüística, ¿foron a la par la codificación de la llingua y la estandarización social?
Non, anque ye lóxico. La estandarización llingüística nun tien xacíu si nun forma parte d'un procesu d'estandarización social. ¿Pa qué queremos qu'haya una ortografía si nun hai quien la use? Lo previo ye lo social: tenemos una llingua que queremos normalizar, que sía funcional en tolos niveles y por eso facemos tolo otro. Pa quien nun quier que se dea esa normalización ye más asumible dexar que se codifique tolo que se quiera y que s'escriban llibros, porque mentes nun s'estandarice socialmente ye un problema menor. Esa ye la tensión qu'hai y onde ta'l puntu de choque. Yá tenemos la llingua codificada, meyor o peor, yá hai xente estudiando l'asturianu na Universidá, pero esto, ¿pa qué? ¿Pa estudialo como'l llatín na Universidá d'Uviéu? ¿O porque tamos nun procesu nel que l'asturianu va ser una llingua con usu real n'Asturies? La normalización del asturianu choca cola idea que tienen les élites n'Asturies, qu'impiden l'avance. El desbloquéu ta en qu'eses élites se sustituyan por otres o cambien el discursu. Lo complicao ye cómo se fai eso, pero ye que, si non, l'asturianismu acaba creando un mundu ciarráu nel que se retroalimenta, como una sociedá de mentira, paralela a la sociedá asturiana y ensin llegar a ella, cuando ye un proyectu que quier llegar a tola sociedá y non un entretenimientu pa cuatro.

De toles maneres cada vez ye más difícil: el gobiernu asturianu tien mui claro que nun va dexar qu'avance, dalgo qu'igual nun pasaba nos ochenta, cuando quiciás sí teníen el convencimientu de qu'había que normalizar l'asturianu. Agora l'axenda política ta clara: el tema académicu y cultural hasta un puntu y, nel social, cero. El proyectu actual ye desvincular la llingua asturiana de la so operatividá social: puede ser un patrimoniu pa los museos, pero non pa usala.

Fala d'una «axenda oculta» na política llingüística. ¿En qué consiste?
Básicamente en procurar que nun se faigan coses «normales» n'asturianu -coses que nun sían «del bable»- porque impliquen un cambiu de percepción de la llingua y eso nun encaxa na axenda actual.

(de Les Noticies, 26-09-2008)