XOSÉ LLUÍS CAMPAL FERNÁNDEZ

Antaño, los creadores bables enriestraben tiraes de versos colo que teníen más a mano, nun poníen focicos petulantes nin dixebraben ente motivos d'altor y motivos de forgaxa. L'actualidá marcába-yos munches vegaes el camín y tiraben p'alantre, ensin velu como una 'güestia escontra natura'. P'autores d'entamos del XX -güei desacreditaos pola ventolera esteticista y por una montonera de prexuicios pimpanudos- como Francisco González Prieto (Xixón, ¿1859, 1860?- La Pola Sieru, 1937), qu'emplegare l'alcuñu, ente dellos más, de Pachu'l Péritu, la poesía yera un conductu pa empobinase, dende los periódicos y revistes, al barcaláu de llectores (lo que-yos falta a munchos 'lliteratos vernáculos' d'anguaño) qu'esperaben secañosos polos sos inxeniosos comentarios rimaos en llingua asturiana, de la que yeren propagandistes altruistes enllenos de pasión polo propio.

Pachu'l Péritu recurre a un fechu concretu del so tiempu pa componer el romance 'La huelga del tabacu', espublizáu'l primer día de febreru de 1920 nel selmanariu habaneru 'Asturias'. Nesti simpáticu alegatu fumarrieru xuégase, a propósitu d'una falta de suministru, cola carestía la vida y les opciones vexetales que'l campu asturianu-yos ufierta a los consumidores pa sustituir les fueyes de la planta tabaquera. Pero dexemos que Francisco González Prieto mos los cuente col so veyureru acentu:

Diz que la Tabacalera,
por un quita 'llá estes fueyes,
dexómos en sin fumar;
¿y no hai delgún que proteste?
Si pa distrayer la fame
non dexen nin brigadieres,
yá puen cierrá los estancos,
pos de delguna clas tienen.
¡Allerta los fumadores!
Non consintáis que mos lleven
el tabacu per estranxes,
vociaben les estanqueres.
Mientres que dure'l conflitu
aforraremos les perres
para'l 'Monte de Piedá',
que lladren e'nes perreres.
Mal de munchos gozu ye:
todu s'ha golver paveses
pa que'l fumu del tabacu
salga pe les chimenees.
Charemos un cigarrucu,
el últimu de la serie,
que si'l viciu s'encarez,
quiciabes... pue que lu dexe.
El fumar y'un pasatiempu,
y en campu hai abondes yerbes,
conque, a falta de tabacu,
buscaré i picaré fueyes.
Hai fumaría, salvia, espliegu,
foriégano, yerbes-güenes,
hortelana, malvabiscu,
anises, romeru i trévole.
Ansí fumaré de valdre,
y pue que non me'nvenene,
que con yerbatos caseros
se curen toes les dolencies.
Si se soprime'l tabacu,
de fumar que non se dexe,
porqu'hai plantes aromátiques
y oloroses muncho güenes.
Hai abondo par'un mes
con un bon manoxu d'elles,
y píquinse bien menúes
les fueyes dempués de seques.
Non fai falta Arredantaria,
nin acopiu d'almacenes,
sólo por una perrina
dan una carga de fueyes.
Como'ntiendo d'herbolaria,
escueyo les bones frebes,
y a gustu de cada cual
diré vendiendo per elles.
Todu ye'l acostumbrase:
l'arume i gustu que tienen
ha gustavos, ye mui sano,
y puen fumar les muyeres.

(d'El Comercio, 05-08-2008)